W angielskim są albo 3 czasy (przeszły, teraźniejszy, przyszły), albo 12 czasów. W praktyce przydaje się drugie podejście. Ten tekst porządkuje temat tak, żeby wreszcie było jasne, ile jest czasów w angielskim, jak się je nazywa, jak wyglądają i do czego służą – z prostymi przykładami do naśladowania.
Ile jest czasów w angielskim?
W gramatykach i na kursach pojawiają się różne odpowiedzi. Jedni twierdzą, że są tylko trzy czasy, inni uczą o szesnastu. Ten chaos ma swoje źródło w tym, że miesza się dwie rzeczy: czas (past / present / future) i aspekt (simple / continuous / perfect / perfect continuous).
Najbardziej praktyczne i powszechnie przyjęte podejście mówi o 12 głównych czasach w angielskim:
- Present: Present Simple, Present Continuous, Present Perfect, Present Perfect Continuous
- Past: Past Simple, Past Continuous, Past Perfect, Past Perfect Continuous
- Future: Future Simple, Future Continuous, Future Perfect, Future Perfect Continuous
W komunikacji codziennej wystarczy dobra znajomość właśnie tych 12 czasów. Pozostałe „przyszłe” formy (np. be going to) traktuje się raczej jako konstrukcje, a nie osobne czasy.
W dalszej części pojawi się każdy z nich – z formą, typowym użyciem i krótkimi przykładami.
Czasy teraźniejsze – Present
W angielskim „teraźniejszość” dzieli się na cztery podstawowe formy. Różnią się tym, czy mowa o nawykach, tym momencie, doświadczeniach czy procesie trwającym od jakiegoś czasu.
Present Simple i Present Continuous
Present Simple – czas prosty teraźniejszy.
Budowa: podmiot + czasownik w podstawowej formie (he/she/it: +s)
Użycie: fakty, rutyna, rzeczy ogólnie prawdziwe.
Przykłady:
- I work in IT. – Pracuje się w IT / Pracuję w IT.
- She drinks coffee every morning. – Ona pije kawę każdego ranka.
- Water boils at 100°C. – Woda wrze w 100°C.
Present Continuous – czas teraźniejszy ciągły.
Budowa: podmiot + am/is/are + czasownik + -ing
Użycie: czynności dziejące się teraz / w tym okresie, plany na najbliższą przyszłość.
Przykłady:
- I am reading a book. – Czyta się teraz książkę.
- They are working on a new project. – Oni pracują nad nowym projektem.
- We are meeting Tom tomorrow. – Spotykamy się jutro z Tomem.
Present Perfect i Present Perfect Continuous
Present Perfect łączy teraźniejszość z przeszłością.
Budowa: podmiot + have/has + III forma (past participle)
Użycie: skutki w teraźniejszości, doświadczenia życiowe, niedawno zakończone czynności.
Przykłady:
- I have lost my keys. – Zgubiono klucze (efekt jest teraz).
- She has visited London three times. – Była w Londynie trzy razy.
- We have just finished. – Właśnie skończono.
Present Perfect Continuous podkreśla czas trwania od przeszłości do teraz.
Budowa: podmiot + have/has been + czasownik + -ing
Użycie: coś zaczęło się wcześniej i trwa do teraz (lub przed chwilą się zakończyło), ważny jest proces.
Przykłady:
- I have been studying English for two years. – Uczy się angielskiego od dwóch lat.
- She has been working here since 2019. – Ona pracuje tu od 2019.
- He is tired. He has been running. – Jest zmęczony. Biegał.
Czasy przeszłe – Past
Formy przeszłe pozwalają odróżnić: zwykłe opowiadanie historii, tło wydarzeń, wcześniejszą przeszłość oraz długotrwałe czynności w przeszłości.
Past Simple i Past Continuous
Past Simple – czas prosty przeszły.
Budowa: podmiot + II forma czasownika (regularne: +-ed)
Użycie: zakończone wydarzenia w konkretnym momencie przeszłości, jedna po drugiej „sceny” historii.
Przykłady:
- I visited Paris last year. – Odwiedzono Paryż w zeszłym roku.
- She watched a movie yesterday. – Ona obejrzała wczoraj film.
- They moved to London in 2020. – Przeprowadzili się do Londynu w 2020.
Past Continuous – przeszły ciągły.
Budowa: podmiot + was/were + czasownik + -ing
Użycie: czynność w toku w danym momencie przeszłości, tło dla innego wydarzenia.
Przykłady:
- I was reading when you called. – Czytano, gdy zadzwoniłeś.
- They were sleeping at 11 p.m. – Spali o 23.
- She was cooking while he was cleaning. – Ona gotowała, gdy on sprzątał.
Past Perfect i Past Perfect Continuous
Past Perfect – „przeszłość przed przeszłością”.
Budowa: podmiot + had + III forma
Użycie: coś wydarzyło się wcześniej niż inne wydarzenie w przeszłości.
Przykłady:
- They had left before we arrived. – Wyszli, zanim przyjechaliśmy.
- She was tired because she had worked all day. – Była zmęczona, bo pracowała cały dzień (wcześniej).
- I had never seen snow before 2010. – Nigdy nie widziano śniegu przed 2010.
Past Perfect Continuous łączy wcześniejszą przeszłość z podkreśleniem trwania.
Budowa: podmiot + had been + czasownik + -ing
Użycie: dłuższa czynność, która trwała do określonego momentu w przeszłości.
Przykłady:
- We had been waiting for an hour when the bus finally came. – Czekano godzinę, gdy autobus wreszcie przyjechał.
- He had been studying all night before the exam. – Uczył się całą noc przed egzaminem.
- They were exhausted because they had been working hard. – Byli wykończeni, bo ciężko pracowali.
Czasy przyszłe – Future
Przyszłość w angielskim można wyrazić na kilka sposobów, ale w klasycznej tabeli pojawiają się cztery główne czasy przyszłe.
Future Simple i „be going to”
Future Simple – podstawowy czas przyszły z will.
Budowa: podmiot + will + czasownik (forma podstawowa)
Użycie: decyzje podejmowane w momencie mówienia, przewidywania, obietnice.
Przykłady:
- I will call you later. – Zadzwoni się później.
- It will rain tomorrow. – Jutro będzie padać.
- She will help you. – Ona ci pomoże.
Często obok Future Simple omawia się konstrukcję be going to. Technicznie to nie osobny „czas”, ale w praktyce niemal zawsze pojawia się w zestawieniu „czasów przyszłych”.
Be going to
Budowa: podmiot + am/is/are going to + czasownik
Użycie: plany, zamiary, coś, co najpewniej się wydarzy (widać oznaki).
Przykłady:
- We are going to move next year. – Zamierzamy się przeprowadzić w przyszłym roku.
- Look at the clouds. It is going to rain. – Spójrz na chmury. Będzie padać.
- She is going to study medicine. – Ona zamierza studiować medycynę.
Future Continuous, Future Perfect, Future Perfect Continuous
Future Continuous opisuje czynność w toku w konkretnym momencie w przyszłości.
Budowa: podmiot + will be + czasownik + -ing
Użycie: „w tym czasie jutro/w przyszłym tygodniu będę coś robić”.
Przykłady:
- This time tomorrow, I will be flying to Rome. – Jutro o tej porze będzie się lecieć do Rzymu.
- They will be working all evening. – Oni będą pracować cały wieczór.
- She will be sleeping at midnight. – Ona będzie spała o północy.
Future Perfect – „zakończona przyszłość” przed innym momentem w przyszłości.
Budowa: podmiot + will have + III forma
Użycie: coś będzie już ukończone przed określonym punktem w przyszłości.
Przykłady:
- By 2025, I will have finished my studies. – Do 2025 studia będą ukończone.
- She will have left by the time you arrive. – Ona już wyjdzie, zanim przyjedziesz.
- They will have completed the project by Friday. – Zakończą projekt do piątku.
Future Perfect Continuous łączy przyszłość z naciskiem na czas trwania przed pewnym momentem w przyszłości.
Budowa: podmiot + will have been + czasownik + -ing
Użycie: ile czasu coś będzie już trwać do danego momentu.
Przykłady:
- By June, I will have been working here for five years. – W czerwcu minie pięć lat pracy tutaj.
- She will have been studying for three hours by 8 p.m. – Do 20:00 będzie się uczyć już trzy godziny.
- They will have been travelling all day by the time they arrive. – Będą w podróży cały dzień, zanim dotrą.
Czas a aspekt – jak to sobie uporządkować
Tradycyjne pytanie „ile jest czasów w angielskim” można rozbić na prostszy schemat:
- 3 czasy: Past, Present, Future
- 4 aspekty: Simple, Continuous, Perfect, Perfect Continuous
Po połączeniu daje to 3 × 4 = 12 form, które potocznie nazywa się „czasami”. Z technicznego punktu widzenia lingwiści różnie to klasyfikują, ale w nauce języka ta tabela jest po prostu praktycznym narzędziem do porządkowania form.
Najbezpieczniej przyjąć, że w angielskim używa się 12 czasów w sensie szkolnym oraz kilku ważnych konstrukcji przyszłych (will, be going to, Present Continuous z przyszłym znaczeniem, itp.).
Warto też pamiętać, że wiele podręczników liczy osobno np. be going to czy konstrukcje typu Present Simple for future i stąd biorą się liczby 14 czy 16 „czasów”. W praktyce to te same klocki układane na różne sposoby.
Częste pytania i typowe pułapki
Dlaczego w jednym źródle jest 12 czasów, a w innym 16?
Różnica wynika z tego, co autor uzna za „czas”. Część nauczycieli włącza do listy np.:
- Present Simple z przyszłym znaczeniem (np. The train leaves at 7.)
- Present Continuous z przyszłym znaczeniem (np. We are meeting at 6.)
- be going to jako osobny czas
- czasowniki modalne w przyszłości (np. might, may, should)
To jednak bardziej różne sposoby mówienia o przyszłości niż nowe czasy. Dla osoby uczącej się języka bezpieczniej jest traktować je jako konstrukcje, które używają znanych już czasów (Present, Past, Future) w określonych sytuacjach.
Druga częsta pułapka to przekładanie polskiego myślenia o „czasie teraźniejszym / przeszłym / przyszłym” wprost na angielski. W angielskim równie ważny jest właśnie aspekt – to, czy mowa o procesie, skutku, nawyku, czy o czymś punktowym.
Dlatego przy nauce dobrze jest patrzeć nie tylko na nazwę czasu, ale na trzy rzeczy naraz:
- Forma (jak go zbudować)
- Użycie (kiedy po niego sięgać)
- Przykładowe zdania (własne, z życia, nie tylko podręcznikowe)
Dopiero połączenie tych trzech elementów sprawia, że nazwa „Present Perfect Continuous” przestaje być strasznie brzmiącą etykietką, a staje się narzędziem, które pozwala precyzyjnie powiedzieć, co się dzieje i od jak dawna.