Poprawna forma to ulec, a nie *uledz*. Czasownik ten oznacza przede wszystkim poddanie się czemuś: chorobie, namowom, naciskowi, emocjom, sile, wpływowi. Używany jest zarówno w języku oficjalnym, jak i potocznym, często w konstrukcjach typu: „ulec presji”, „ulec pokusie”, „ulec czarowi”, „ulec wypadkowi”. Forma *uledz* jest wyłącznie błędnym zapisem wynikającym z fonetyki.
„Ulec” – poprawna forma i podstawowe użycia
Czasownik „ulec” odmienia się z partykułą „-eć” w bezokoliczniku: ulec – ulegnę – uległ – uległa – ulegli. Formy prawidłowe:
- bezokolicznik: ulec (np. „mogę ulec pokusie”)
- czas przeszły: uległ, uległa, uległo, ulegli, uległy
- czas przyszły: ulegnę, ulegniesz, ulegnie, ulegniemy…
- imiesłów bierny: uległy (np. „materiał uległy zniszczeniu”)
W polszczyźnie nie występuje forma *uledz, tak samo jak nie pisze się *pomedz zamiast „pomóc” – jest to zapis słuchowy, niezgodny z normą.
„Ulec” należy do tej samej grupy wyrazów co: „móc”, „zmóc”, „zgnieść”, gdzie w wymowie pojawia się dźwięczne [dz] lub [ź], ale w piśmie pozostaje „c”, „ść”.
Wszystkie synonimy słowa „ulec” – lista ogólna
Synonimy „ulec” w różnych kontekstach (od najczęstszych po bardziej literackie i specjalistyczne), w formie bezokolicznika:
Synonimy ogólne:
poddać się, popaść, skapitulować, ugiąć się, ulec wpływowi, ulec wrażeniu, ulec presji, ulec namowom, ulec pokusie, ulec sugestii, ulec czemuś
Synonimy bardziej konkretne i rozwinięte (frazeologiczne):
dać się namówić, dać się przekonać, dać się ponieść, dać się skusić, dać się uwieść, dać się wciągnąć, dać za wygraną, pójść na ustępstwa, ustąpić, skapitulować, zrezygnować z oporu, odpuścić, spuścić z tonu, odpuścić walkę, puścić wodze fantazji
Synonimy w znaczeniu „ulec chorobie, zniszczeniu, wpływowi czasu”:
zachorować, zapaść na coś, paść ofiarą, zostać pokonanym, zostać dotkniętym, ulec uszkodzeniu, ulec zniszczeniu, ulec deformacji, ulec rozpadowi, ulec rozkładowi, ulec erozji, ulec degradacji, ulec korozji, ulec zatarciu, ulec zatruciu, ulec zakażeniu
Synonimy w znaczeniu „ulec emocjom, namiętnościom”:
poddać się emocjom, poddać się uczuciom, dać się ponieść emocjom, dać się porwać, zatracić się, ulec namiętności, ulec fascynacji, ulec oczarowaniu, ulec zauroczeniu, ulec czarowi, ulec urokowi, zakochać się, rozkleić się, załamać się, pęknąć psychicznie
Synonimy bardziej literackie / podniosłe:
poddawać się władzy, złożyć broń, złożyć oręż, zaniechać oporu, ulec potędze, ulec przewadze, paść pod naporem, pokłonić się przed czymś, chylić czoła, uznać wyższość, skapitulować bezwarunkowo
Grupy znaczeniowe i konteksty użycia
1. Ulec presji, wpływowi, namowom (relacje międzyludzkie)
W tym obszarze chodzi o sytuacje, w których osoba rezygnuje ze swojego stanowiska lub przekonań pod wpływem innych osób, okoliczności lub argumentów.
- neutralne / oficjalne: poddać się, ulec presji, ulec naciskom, ulec namowom, ulec sugestii, ulec wpływowi, dać się przekonać, pójść na ustępstwa, ustąpić
- potoczne: dać się namówić, dać się urobić, dać się złamać, odpuścić, spuścić z tonu
- emocjonalne / z odcieniem słabości: ugiąć się, złamać się, zrezygnować z oporu, dać za wygraną
„Ustąpić” sugeruje raczej świadomą decyzję i często kompromis, a „ugiąć się” – presję i pewną niechęć, jakby ktoś został „złamany” zamiast przekonany.
2. Ulec chorobie, wypadkowi, zniszczeniu (sfera fizyczna)
Użycie dotyczące organizmu, materii, przedmiotów, struktur – wszystkiego, co może zostać uszkodzone, zniszczone lub zaatakowane przez czynniki zewnętrzne.
- medyczne / neutralne: ulec chorobie, zachorować, zapaść na coś, ulec zakażeniu, ulec zatruciu, paść ofiarą (choroby, epidemii)
- techniczne / rzeczowe: ulec awarii, ulec uszkodzeniu, ulec zniszczeniu, ulec deformacji, ulec erozji, ulec korozji, ulec zużyciu, ulec rozkładowi, ulec degradacji
- ogólne / publicystyczne: zostać zniszczonym, zostać zdewastowanym, zostać naruszonym, ulec rozpadowi, ulec destabilizacji
„Ulec zniszczeniu” ma charakter suchy, techniczny; „paść ofiarą” (np. pożaru, powodzi) wprowadza pierwiastek dramatyzmu i sugeruje gwałtowne, niekontrolowane zdarzenie.
3. Ulec emocjom, pokusie, namiętności (sfera psychiczna)
Tu „ulec” dotyczy wewnętrznych przeżyć – emocji, pragnień, słabości, zachcianek.
- neutralne / opisowe: ulec emocjom, poddać się emocjom, poddać się uczuciom, dać się ponieść emocjom, ulec pokusie, ulec fascynacji, ulec czarowi, ulec zauroczeniu
- silnie emocjonalne: zatracić się, dać się porwać, rozkleić się, załamać się, pęknąć psychicznie
- w relacjach uczuciowych: ulec namiętności, ulec urokowi, ulec zauroczeniu, zakochać się, wpaść po uszy
„Ulec pokusie” zwykle ma ton lekkiego wyrzutu sumienia, ale bez tragedii, natomiast „zatracić się” sugeruje utratę kontroli i głębokie zanurzenie w przeżyciu, często z możliwymi konsekwencjami.
4. Ulec w sensie militarnym, sportowym, konkurencyjnym
Ten wariant dotyczy sytuacji rywalizacji, walki, konfrontacji – od dosłownej wojny po rozgrywki sportowe.
- sportowe / publicystyczne: ulec rywalowi, przegrać z kimś, ponieść porażkę, okazać się słabszym, uznać wyższość, zejść z boiska pokonanym
- militarne / podniosłe: skapitulować, złożyć broń, złożyć oręż, zaniechać oporu, ulec przewadze, paść pod naporem, zostać zmiażdżonym, ponieść klęskę
- metaforyczne (spory, debaty): odpuścić, ustąpić pola, dać za wygraną, przyznać rację, poddać się argumentom
„Skapitulować” jest krótkie, mocne i oficjalne; „dać za wygraną” łagodzi wydźwięk porażki i bywa używane półżartem, zwłaszcza w sytuacjach codziennych.
5. Rejestr: oficjalny, potoczny, literacki
Ten sam sens „ulegania” można wyrazić inaczej, w zależności od stylu wypowiedzi.
- stil oficjalny, urzędowy, naukowy: poddać się, ulec (presji, chorobie, wpływowi), ulec degradacji, ulec erozji, ulec destabilizacji, zostać dotkniętym, zostać narażonym na, zostać pokonanym
- styl potoczny: dać się namówić, dać się urobić, dać się skusić, dać się ponieść, odpuścić, spuścić z tonu, złamać się, rozkleić się, pęknąć
- styl literacki / publicystyczny podniosły: paść ofiarą, ulec potędze, chylić czoła, pokłonić się przed czymś, złożyć broń, złożyć oręż, paść pod naporem, stanąć bezradnym wobec czegoś
„Chylić czoła” nie jest dokładnym odpowiednikiem „ulec”, ale mocno z nim sąsiaduje znaczeniowo: podkreśla dobrowolne uznanie wielkości, niekoniecznie przegraną w walce.
Przykłady użycia w praktyce
1. Presja otoczenia / wpływ innych:
„Po długich negocjacjach zarząd uległ presji pracowników i zgodził się na podwyżki.”
2. Emocje i pokusy:
„Nie uległ pokusie szybkiego zysku, choć propozycja wydawała się niezwykle kusząca.”
3. Choroba, zniszczenie, wpływ czasu:
„Stary most w końcu uległ zniszczeniu pod naporem wody i lodu.”
4. Rywalizacja, przegrana:
„Reprezentacja uległa silniejszemu przeciwnikowi, ale pozostawiła po sobie bardzo dobre wrażenie.”