Słowo „hojny” oznacza kogoś, kto chętnie i w dużej ilości coś daje: pieniądze, czas, uwagę, pochwały. Może też opisywać coś wystawnego i obfitego, na przykład hojny posiłek lub hojne wynagrodzenie. W języku ogólnym odnosi się zarówno do cech charakteru, jak i do ilości.
Hojny czy chojny – jaka jest poprawna forma?
W polszczyźnie ogólnej za poprawną formę uznaje się wyłącznie zapis: hojny. Pisownia chojny uznawana jest dziś za archaiczną lub regionalną i nie powinna pojawiać się w tekstach oficjalnych, urzędowych, prasowych ani szkolnych.
„Chojny” to dawny wariant graficzny, żywy jeszcze w gwarach i w starych tekstach. Współcześnie w normie wzorcowej przyjmuje się jedynie formę „hojny”, natomiast „chojny” można spotkać w stylizacji gwarowej lub historycznej.
Warto dostrzec, że różnica dotyczy wyłącznie pisowni, a nie znaczenia. Ktoś mówiący gwarowo „chojny gospodarz” ma na myśli dokładnie to samo, co w polszczyźnie ogólnej: „hojny gospodarz”.
Znaczenie słowa „hojny”
W codziennym użyciu słowo hojny pojawia się w dwóch głównych sensach:
- o człowieku – ktoś skłonny do dzielenia się, dający dużo, nieskąpy: hojny sponsor, hojny darczyńca, hojny pracodawca;
- o ilości / skali – coś obfitego, bardziej niż przeciętne: hojna premia, hojny zasiłek, hojna porcja, hojnie zastawiony stół.
W obu znaczeniach obecne jest poczucie „więcej niż trzeba” – pozytywne naddanie, dodatkowy gest, obfitość.
Synonimy słowa „hojny” – pełna lista
Poniżej lista najczęściej używanych synonimów i bliskoznaczników słowa „hojny” (wraz z formami o nieco innym odcieniu znaczeniowym):
bezinteresowny, chojny (archaiczne/regionalne), dobroczynny, filantropijny, łaskawy, nieżałujący, obfity, ofiarny, otwarty, rozrzutny, suty, szczodry, szlachetny, wielkoduszny, wspaniałomyślny, wystawny
Najbliższym, klasycznym synonimem „hojnego” jest „szczodry”. W dawnych tekstach częściej pojawia się właśnie „szczodrość”, dziś częściej „hojność”, choć oba słowa funkcjonują równolegle.
Nie wszystkie wymienione wyrazy są zamienne w każdym kontekście. Część odnosi się wyłącznie do cech charakteru, część tylko do ilości, inne niosą dodatkowy ładunek emocjonalny (pozytywny lub negatywny).
Grupy znaczeniowe i konteksty użycia
1. O człowieku szlachetnie dającym
W odniesieniu do osoby, która chętnie pomaga i dzieli się z innymi, najtrafniej sprawdzą się synonimy:
- bezinteresowny – podkreśla brak oczekiwania na wzajemność czy korzyść;
- dobroczynny – związany z działalnością charytatywną, pomocą potrzebującym;
- filantropijny – bardziej oficjalny, książkowy, często w kontekstach instytucji, fundacji;
- ofiarny – sugeruje gotowość poświęcenia, także własnego komfortu czy czasu;
- szczodry – tradycyjny odpowiednik „hojnego”, neutralny stylistycznie;
- wielkoduszny – wskazuje na szerokie serce, wyrozumiałość, gest ponad normę;
- wspaniałomyślny – odcień wysoko podniosły, nieraz patetyczny;
- szlachetny – akcentuje moralny wymiar postawy, nie tylko samo dawanie.
2. O dawaniu pieniędzy, prezentów, wsparcia materialnego
Gdy mowa o konkretnych kwotach, prezentach czy świadczeniach, wyrazy bliskoznaczne z „hojnym” to przede wszystkim:
- nieżałujący – potoczny, o kimś, kto „nie żałuje” pieniędzy czy prezentów;
- szczodry – również tu bardzo naturalny: szczodry darczyńca, szczodry sponsor;
- dobroczynny – w kontekście pomocy biednym, organizacji charytatywnych;
- ofiarny – szczególnie przy datkach na ważne sprawy, zbiórki, fundusze.
3. O ilości: porcja, nagroda, wynagrodzenie
Jeśli „hojny” opisuje wielkość lub obfitość, lepiej sprawdzą się inne przymiotniki:
- obfity – neutralny, dobry niemal zawsze: obfita wypłata, obfite plony;
- suty – tradycyjny, obrazowy: suty obiad, suty posiłek, suta kolacja;
- wystawny – podkreśla nie tylko ilość, ale też luksus, przepych: wystawne przyjęcie;
- hojny w połączeniach typu: hojna premia, hojny zasiłek, hojna darowizna.
4. Emocjonalny lub wartościujący odcień „hojności”
Niektóre synonimy dodają ocenę moralną, czasem bardzo pozytywną, czasem krytyczną:
- wielkoduszny, wspaniałomyślny, szlachetny – podnoszą rangę postawy, sugerują wysoko ocenianą moralność;
- rozrzutny – formalnie bliski „hojnemu” (duże wydatki), ale zdecydowanie negatywny: ktoś wydaje za dużo, nierozsądnie;
- łaskawy – tradycyjnie o kimś wyżej postawionym, kto daje z pozycji siły; dziś często ironiczny: łaskawy sponsor bywa kąśliwym komentarzem.
„Hojny” i „rozrzutny” dotyczą podobnej skali dawania, ale różnią się oceną: „hojny” sugeruje podziw lub uznanie, „rozrzutny” – krytykę i brak umiaru.
Subtelne różnice między wybranymi synonimami
„Hojny” a „szczodry”
Szczodry jest najbliższy znaczeniowo. Brzmi jednak odrobinę bardziej podniośle, tradycyjnie. Dobrze współgra z tekstami literackimi, przemówieniami, opisami postaw moralnych. „Hojny” z kolei jest całkowicie neutralny, uniwersalny, pasuje zarówno do języka codziennego, jak i oficjalnego.
„Hojny” a „bezinteresowny”
Bezinteresowny kładzie nacisk na motywację: ktoś robi coś nie dla zysku, lecz dla innych. Nie zawsze chodzi tu o ilość. Można być bezinteresownie pomocnym, choć skala pomocy jest niewielka. „Hojny” z reguły zakłada właśnie dużą ilość, szeroki gest.
„Hojny” a „ofiarny”
Ofiarność to gotowość do ponoszenia kosztów – nie tylko materialnych. Ktoś może być ofiarny, ryzykując własne zdrowie czy czas dla innych. „Hojność” kojarzy się silniej z dawaniem dóbr (pieniędzy, rzeczy, prezentów), choć oba pojęcia często idą w parze.
„Hojny” a „wystawny” i „suty”
Wystawny dotyczy przede wszystkim formy i oprawy: przyjęcia, kolacji, wesela. Suguruje kosztowność i przepych. Suty koncentruje się raczej na ilości – pełne talerze, dużo potraw. „Hojny” łączy oba aspekty: przyjęcie może być zarówno suto zastawione, jak i hojnie zorganizowane, ale „wystawny bal” brzmi naturalniej niż „hojny bal”.
Przykłady użycia w zdaniach
Kilka krótkich zdań pokazujących w praktyce różne odcienie słowa „hojny” i jego synonimów:
- Anonimowy darczyńca okazał się niezwykle hojny – jego wpłata pokryła całe koszty operacji.
- Dzięki szczodrym gestom mieszkańców udało się przygotować paczki dla wszystkich potrzebujących rodzin.
- Organizacja prowadzi dobroczynną działalność od lat, wspierając lokalne szkoły i szpitale.
- Na stole czekał suty obiad, a gospodarz był tak wielkoduszny, że nikt nie wyszedł głodny.